Wat is de Wet Arbeidsmarkt in Balans (Wab)?

De Wet arbeidsmarkt in balans (WAB) is een Nederlandse wet die de regels rond vaste contracten en flexibele contracten in evenwicht moet brengen. De wet vormt nog steeds de basis voor hoe werkgevers omgaan met flexwerk, oproepkrachten en contractkeuzes in Nederland.

In dit artikel lees je wat de WAB is, waarom deze wet is ingevoerd, welke regels onder de WAB vallen en wat dit betekent voor werkgevers, uitzendbureaus en flexwerkers.

Dit artikel is gecontroleerd door René de Haas, expert op het gebied van wet- en regelgeving in de flexbranche.

Wat is de Wet arbeidsmarkt in balans?

De Wet arbeidsmarkt in balans is ingevoerd om de arbeidsmarkt eerlijker en stabieler te maken. Voor de invoering van de WAB was het voor werkgevers vaak goedkoper en eenvoudiger om mensen flexibel in te zetten dan om vaste contracten aan te bieden. Dat leidde tot minder zekerheid voor werknemers.

Met de WAB wil de overheid:

• werknemers sneller duidelijkheid en zekerheid geven.
• vaste contracten stimuleren;
• flexibele contracten minder vrijblijvend maken.

Wet arbeidsmarkt in balans in één overzicht

De Wet arbeidsmarkt in balans heeft de regels rondom flexibel en vast werk ingrijpend veranderd. Om snel overzicht te geven in wat de WAB inhoudt, wat er is veranderd en voor wie de wet geldt, zetten we dit hieronder overzichtelijk op een rij.

De Wet arbeidsmarkt in balans (WAB) is ingevoerd om de kloof tussen vaste en flexibele contracten te verkleinen. De wet bracht verschillende wijzigingen met zich mee die nog steeds van invloed zijn op de arbeidsmarkt.

In deze infographic zie je:

• wat de WAB is
• welke regels zijn veranderd
• hoe de invoering en tijdlijn eruitzag
• voor wie de WAB bedoeld is

Hieronder lichten we deze onderdelen verder toe.

Waarom is de WAB ingevoerd?

De overheid zag dat de arbeidsmarkt uit balans raakte. Het aandeel flexibele arbeid groeide, terwijl vaste banen achterbleven. Dit zorgde voor onzekerheid bij werknemers en ongelijkheid tussen werkgevers.

De WAB-wetgeving is bedoeld om die balans te herstellen, zonder flexibiliteit volledig weg te nemen.

Wanneer is de WAB ingegaan?

De Wet arbeidsmarkt in balans is grotendeels ingevoerd per 1 januari 2020. Een aantal uitvoeringsregels is later aangescherpt, met name per 1 januari 2021. Deze aanscherpingen hebben vooral gevolgen voor kosten en administratieve verplichtingen van werkgevers.

Welke regels vallen onder de WAB?

De regels van de Wet arbeidsmarkt in balans bepalen hoe werkgevers omgaan met contractvormen, kosten en zekerheid voor werknemers. De WAB-wetgeving raakt met name:

• de inzet van flexibele contracten;
• de kosten van vast en flexibel personeel;
• de positie van oproepkrachten;
• de toepassing van de WW-premie;
• de regels rond payrolling en tijdelijke contracten.

Hieronder lichten we de belangrijkste onderdelen toe.

Wat veranderde er door de WAB?

Transitievergoeding vanaf dag één

Werknemers hebben recht op een transitievergoeding vanaf de eerste werkdag als de werkgever het contract beëindigt of niet verlengt. Ook bij korte dienstverbanden kan dit dus gevolgen hebben.

Meer zekerheid voor oproepkrachten

De positie van oproepkrachten is versterkt. Het uitgangspunt is dat oproepwerk voorspelbaarder wordt.

Belangrijke regels:

• oproepen moeten in principe minimaal 4 dagen van tevoren plaatsvinden; via de cao mag hiervan worden afgeweken tot minimaal 24 uur;
• bij te laat afzeggen moet de werkgever het loon doorbetalen;
• na 12 maanden moet een aanbod worden gedaan voor vaste uren, gebaseerd op het gemiddeld aantal gewerkte uren, als sprake is van een oproepovereenkomst in de zin van de wet.

In de uitzendbranche wordt standaard gewerkt met het fasensysteem, zoals vastgelegd in de Uitzendcao.
Of de wettelijke aanbiedplicht van toepassing is, hangt af van de vraag of er sprake is van een oproepovereenkomst in de zin van de wet.

Verruiming van de ketenregeling

De WAB verruimde de ketenregeling naar maximaal 3 tijdelijke contracten in 3 jaar voordat een vast contract ontstaat.

Differentiatie van de WW-premie

De WAB introduceerde twee WW-premies:

• een lage WW-premie voor vaste contracten;
• een hoge WW-premie voor flexibele contracten.

Hiermee wil de overheid vaste contracten financieel aantrekkelijker maken.

Payrolling minder vrijblijvend

Voor payrolling gelden strengere regels. Payrollwerknemers hebben recht op arbeidsvoorwaarden die aansluiten bij die van medewerkers van de opdrachtgever. Daardoor is payrolling minder geschikt als kostenbesparende constructie.

Wat is later aangescherpt?

Herziening van de WW-premie bij extra uren

Als een werknemer met een vast contract structureel meer dan 30% extra uren werkt ten opzichte van de contracturen, moet de lage WW-premie worden herzien naar de hoge premie.

Dit vraagt om:

• goede urenregistratie;
• tijdige controle van contractafspraken.

Schriftelijkheidsvereiste vaste contracten

Om de lage WW-premie te mogen toepassen, moet het vaste contract schriftelijk zijn vastgelegd en correct zijn ondertekend. Is dat niet het geval, dan geldt alsnog de hoge premie.

Van oproep naar meer voorspelbare contracten

Oproepovereenkomsten bestaan juridisch nog steeds, maar de richting van wetgeving verschuift steeds meer naar contractvormen met meer voorspelbaarheid. In het wetsvoorstel Meer zekerheid flexwerkers wordt ingezet op alternatieven zoals bandbreedtecontracten.

Deze ontwikkeling sluit aan bij hoe in de uitzendbranche al langer wordt gewerkt via het fasensysteem en cao-afspraken. In die zin loopt de Uitzendcao vooruit op de koers die de wetgever met nieuwe regelgeving beoogt.

Wat betekent de WAB voor werkgevers en uitzendbureaus?

De Wet arbeidsmarkt in balans vraagt om bewuste keuzes. Contractvormen hebben directe gevolgen voor kosten, risico’s en compliance.

Belangrijke aandachtspunten zijn:

• het juiste gebruik van vaste contracten en flexibele contracten;
• correcte toepassing van de WW-premie;
• heldere afspraken met oproepkrachten;
• werken volgens cao-afspraken, zoals de Uitzendcao;
• naleving van wet- en regelgeving in de flexbranche.

Veelgestelde vragen over de WAB